Yangın söndürüldükten sonra alanda yalnızca kurum ve yanık izi kalmaz. Söndürme suyu, köpük, kuru söndürücü ajan, kül ve yanmış malzeme parçaları aynı yüzeyde birleşebilir. Bu kalıntılar zeminde kirli suya dönüşebilir, yüzeyde film bırakabilir veya ince parçacıklar hâlinde dolap, cihaz ve yapı boşluklarına yayılabilir.
Bu nedenle bütün alana su tutmak, her yüzeyi aynı bezle silmek veya kullanılan söndürücü belirlenmeden kimyasal uygulamak doğru değildir. Kuru kalıntı ıslandığında bazı ajanlarda yüzeye daha fazla bağlanabilir; kirli su başka bölümlere taşınabilir; bazı köpüklü ajanlar kuruma sonrasında mat veya yapışkan iz bırakabilir.
İlk karar, kalıntının rengine bakarak tahmin yürütmek değil; kullanılan söndürücünün etiketini, modelini ve mümkünse güvenlik bilgi formunu kontrol etmektir.
Önemli: ABC, BC, Purple-K ve metal yangınlarında kullanılan kuru söndürücü maddeler aynı bileşime sahip değildir. Su, köpük, ıslak kimyasal, karbondioksit ve temiz ajanlı söndürücüler de farklı kalıntı koşulları oluşturur.
Yangın Söndürme Kalıntısı Neden Tek Tür Değildir?
Yangın alanındaki kalıntı, yanan malzeme ile kullanılan söndürme yönteminin birleşmesi sonucu oluşur. Ahşap, plastik, yağ, tekstil ve elektrikli ekipman aynı kurum yapısını bırakmaz. Buna su, köpük veya kuru söndürücü ajan eklendiğinde kalıntının yüzeye tutunma ve yayılma biçimi değişir.
Örneğin kuru ve gevşek kurum yüzey üzerinde ince parçacıklar hâlinde bulunabilir. Aynı kurum söndürme suyuyla birleştiğinde koyu renkli kirli suya veya çamur benzeri bir tabakaya dönüşebilir. Bazı köpüklü ajanlar ise kuruma sonrasında yüzeyde mat, deterjanımsı veya yapışkan bir film bırakabilir.
İlk değerlendirmede şu üç soru birlikte cevaplanmalıdır:
- Yangında hangi malzemeler yandı?
- Yangın hangi söndürücü veya sistemle kontrol altına alındı?
- Kalıntı kuru, ıslak, yapışkan veya sertleşmiş durumda mı?
Kullanılan Söndürme Maddesi Nasıl Belirlenir?
Aynı beyaz, sarı veya açık renkli görünen kalıntılar farklı kimyasal bileşimlere sahip olabilir. Bu yüzden yalnız görüntüye bakılarak söndürücü maddesi belirlenmemelidir.
Şu bilgi kaynakları kontrol edilebilir:
- Taşınabilir yangın söndürücünün ürün etiketi
- Cihazın sınıfı, modeli ve ürün kodu
- Üreticinin güvenlik bilgi formu
- İtfaiye veya tesis teknik ekibinin müdahale kaydı
- Otomatik söndürme sisteminin ürün ve bakım belgeleri
Örneğin Amerex, ABC tipi söndürücülerinde monoamonyum fosfat esaslı kuru kimyasal kullandığını; Purple-K ürünlerinde ise potasyum bikarbonat kullandığını belirtir. Aynı üreticinin farklı ajanlar için ayrı güvenlik bilgi formları yayımlaması da bütün kuru söndürücülerin tek ürün gibi ele alınamayacağını gösterir.
Amerex güvenlik bilgi formları, ürün bazında bilgi kontrolünün nasıl yapılabileceğine dair üretici örneğidir. Kullanılan tüp başka bir markaya aitse ilgili üreticinin belgesi esas alınmalıdır.
Su, Köpük ve Kuru Söndürücü Kalıntısı Nasıl Ayrılır?
|
Söndürme maddesi |
Alanda görülebilecek durum |
İlk değerlendirme |
|---|---|---|
|
Su |
Serbest su, ıslak kurum, çamurlaşmış kül ve emici malzemelerde ıslanma |
Serbest su, yüzey kalıntısı ve malzemenin içine geçmiş nem ayrı problemler olarak değerlendirilir. |
|
Köpüklü ajan |
Islak tabaka, kurumuş film, mat veya yapışkan yüzey izi |
Köpüğün türü ve yüzey dayanımı bilinmeden sabit kimyasal veya durulama yöntemi seçilmez. |
|
ABC kuru kimyasal |
İnce ve yayılabilir toz, girinti ve boşluklarda birikim |
ABC etiketi ve ürüne ait güvenlik bilgi formu doğrulanır. Başka kuru ajanlarla aynı kabul edilmez. |
|
BC veya Regular kuru kimyasal |
ABC ürününe benzer görünebilen ince kuru kalıntı |
Ürün etiketi kontrol edilir. Görünüm benzerliği, kimyasal bileşimin aynı olduğunu göstermez. |
|
Purple-K |
İnce kuru kimyasal kalıntı |
Potasyum bikarbonat esaslı ürün sınıfı olarak ayrı değerlendirilir. |
|
Islak kimyasal |
Özellikle mutfak ve yağ yangınlarında sıvı veya yapışkan kalıntı |
Ürün bilgisi, etkilenen ekipman ve gıda alanı koşulları dikkate alınır. |
|
Karbondioksit |
Söndürücü maddenin kendisinden belirgin katı temizlik kalıntısı beklenmez |
Bu durum yangına bağlı kurum, yanık izi veya yüzey hasarı bulunmadığı anlamına gelmez. |
Tablodaki işaretler yalnız ilk ayrım içindir. Söndürücü ajanı yalnız kalıntının rengi, dokusu veya bulunduğu yüzey üzerinden kesinleştirilemez.
Birden Fazla Kalıntı Aynı Alandaysa Profesyonel Plan Nasıl Kurulur?
Bu bölüm kullanıcıya uygulama tarifi değildir. Aşağıdaki sıra, alan güvenliği ve sigorta belgelemesi tamamlandıktan sonra işi yapacak ekibin değerlendirme mantığını açıklar.
Yangın alanında kuru toz, kurum, köpük ve kirli su aynı anda bulunabilir. Bu durumda bütün kalıntıyı tek işlemle çözmeye çalışmak yerine kalıntıların durumu ve yayılım sınırı belirlenir.
Profesyonel planlama sırasında genel olarak şu kararlar verilir:
- Devam eden su kaynağı, sızıntı veya başka bir güvenlik riski bulunup bulunmadığı belirlenir.
- Kuru, ıslak ve yüzeye yapışmış kalıntıların bulunduğu alanlar ayrılır.
- Kuru ve serbest parçacıkların kontrolsüz su veya hava hareketiyle yayılması önlenir.
- Serbest su ve emilmiş nemin ayrı uzmanlık gerektirip gerektirmediği değerlendirilir.
- Kullanılan söndürücü ajan ile yüzey malzemesi doğrulanır.
- Uygulama yapacak ekip tarafından sınırlı ve kontrollü yüzey testi planlanır.
- Yüzey temizliği dışında kalan kurutma, teknik servis veya onarım ihtiyaçları ayrı kapsamlandırılır.
Çınar Temizlik tarafından su tahliyesi, yapısal kurutma veya nem ölçümü sağlanıp sağlanmadığı teklif öncesinde ayrıca netleştirilmelidir. Bu işlemler standart yüzey temizliğinin otomatik parçası kabul edilmemelidir.
Kuru Ajan Neden Belirlenmeden Islatılmamalıdır?
Kuru ve serbest kalıntıya ilk müdahalenin doğrudan su veya ıslak bez olması, bazı ajanlarda kalıntının yüzeye bağlanmasını ve başka bölümlere taşınmasını kolaylaştırabilir. Ancak bu, hiçbir kuru söndürücü kalıntısında hiçbir aşamada nemli işlem kullanılamayacağı anlamına gelmez.
Sonraki yöntem şu bilgilere göre belirlenmelidir:
- Kullanılan ajan ve ürün kodu
- Üreticinin güvenlik bilgi formu
- Yüzeyin suya ve kimyasala dayanımı
- Kalıntının kuru, ıslak veya sertleşmiş olması
- Yüzeyde kurum, yağ veya köpük bulunup bulunmaması
Ev tipi süpürge, basınçlı hava veya gelişigüzel kuru fırçalama ince parçacıkları başka alanlara taşıyabilir. Kullanılacak ekipmanın kalıntıyı tekrar havaya kaldırmaması ve çalışma alanından kontrolsüz biçimde yaymaması gerekir.
Sağlık ve güvenlik: Bazı kuru söndürücü ajanlar göz, cilt veya solunum yollarında tahrişe neden olabilir. Kesin tehlike, ilk yardım ve kişisel koruma bilgileri kullanılan ürüne ait etiket ve güvenlik bilgi formundan kontrol edilmelidir.
Köpük Kalıntısı Neden Yüzeyde Film Bırakabilir?
Yangın söndürme köpükleri tek bir üründen oluşmaz. Köpük konsantresinin türü, seyreltme oranı, otomatik sistem ajanı ve yüzey malzemesi kalıntının davranışını değiştirir.
Bazı köpüklü söndürme ajanları kuruma sonrasında yüzeyde mat, yapışkan veya deterjanımsı kalıntı bırakabilir. Bu durum özellikle parlak, boyalı veya kaplamalı yüzeylerde daha görünür hâle gelebilir.
Ürün bilgisi bulunmadan sabit kimyasal, nötrleştirme veya durulama tarifi verilmemelidir. Yanlış ürün, köpük izini azaltırken yüzeyin parlaklığını, boyasını veya koruyucu kaplamasını bozabilir.
Hangi Müdahaleler Kalıntıyı Daha Geniş Alana Yayabilir?
|
Hatalı müdahale |
Olası sonuç |
|---|---|
|
Bütün alanı kontrolsüz biçimde yıkamak |
Kuru kurum ve söndürücü kalıntısı kirli suyla başka yüzeylere taşınabilir. |
|
Ev tipi süpürge kullanmak |
Filtre ve cihaz yapısına bağlı olarak ince parçacıklar yeniden havaya yayılabilir. |
|
Basınçlı hava tutmak |
Toz ve kurum dolaplara, cihaz çevrelerine ve yapı boşluklarına taşınabilir. |
|
Tek bezle birden fazla yüzeyi silmek |
Toplanan kalıntı temiz veya daha az etkilenmiş bölümlere yeniden bırakılabilir. |
|
Ajan belirlenmeden kimyasal kullanmak |
Söndürücü maddesi veya yüzey kaplamasıyla uyumsuzluk oluşabilir. |
|
Yüzey kurumadan sonucu değerlendirmek |
Film, ton farkı ve kaplama bozukluğu geçici olarak fark edilmeyebilir. |
|
Elektronik veya mekanik sisteme yetkisiz müdahale etmek |
Kalıntı daha iç bölümlere taşınabilir, değerlendirme zorlaşabilir veya mevcut arıza artabilir. |
Kuru kurumun su ve bezle kontrolsüz biçimde yayılması hakkında ayrıntılı bilgi için yangın sonrası kurumun neden ıslak bezle silinmemesi gerektiği rehberini inceleyebilirsiniz.
Elektronik, Makine ve Havalandırmada Temizlik Sınırı
Kuru söndürücü kalıntısı ve ince kurum; elektronik cihazların, elektrik panolarının, üretim makinelerinin, klima ünitelerinin ve havalandırma sistemlerinin çevresine veya içine ulaşabilir.
Standart yüzey temizliği şu işlemleri otomatik olarak kapsamaz:
- Elektronik kartların iç temizliği
- Elektrik panosu ve tesisat güvenlik kontrolü
- Makine içi mekanik temizlik
- Havalandırma kanalı içi temizlik
- Cihazın yeniden kullanılabilir olduğuna karar verilmesi
Bu alanlar ilgili teknik servis, elektrik uzmanı, mekanik ekip veya kanal temizliği konusunda yetkin firma tarafından değerlendirilmelidir. Temizlik ekibi erişilebilir dış yüzeylerdeki kalıntıyı değerlendirebilir; cihazın güvenli çalıştığı yönünde teknik onay vermez.
Yüzey Temizliği Hangi Durumlarda Yeterli Olmaz?
Söndürme kalıntısı azaltıldıktan sonra şu sorunlar devam ediyorsa daha güçlü kimyasal kullanmak yerine kurutma, yüzey hazırlığı, onarım veya teknik inceleme değerlendirilmelidir:
- Boya veya kaplamanın kabarması
- Sıva ve alçının yumuşaması
- Metal yüzeyde kaplama kaybı, renk değişimi veya olası korozyon belirtisi
- Ahşap ve laminatın şişmesi veya biçim değiştirmesi
- Derz ve emici yüzeylerde kalıcı renk değişimi
- Yüzey kuruduktan sonra tekrar görünen film veya iz
- Temizlenen bölüm dışında devam eden koku
Bu işaretler, sorunun yalnız yüzeyde duran kalıntıdan ibaret olmayabileceğini gösterir. Teknik sağlamlık ve kullanım güvenliği ilgili uzmanlar tarafından değerlendirilmelidir.
Ön Değerlendirme İçin Hangi Bilgiler Gönderilmelidir?
Fotoğraflı ilk değerlendirmede yalnız siyah yüzeylerin yakın çekimi yeterli değildir. Söndürme yöntemini ve kalıntının yayılımını gösteren bilgiler de paylaşılmalıdır.
- Yangının çıktığı bölümün genel görünümü
- Su, köpük veya toz bulunan alanların yakın görüntüleri
- Duman ve kalıntının yayıldığı diğer bölümler
- Kullanılan söndürücünün etiketi ve model bilgisi
- Otomatik sistem kullanıldıysa sistem veya ürün bilgisi
- Su veya ıslanmanın başka alanlara ulaşıp ulaşmadığı
- Etkilenen elektronik, makine veya havalandırma çevreleri
Bu bilgiler; uygulanabilecek yüzey temizliği ile su, kurutma, teknik servis veya onarım değerlendirmesi gerektirebilecek alanların ilk aşamada ayrılmasına yardımcı olur.
Yangın Söndürme Kalıntıları İçin Kapsam Değerlendirmesi
Söndürme suyu, köpük, kuru ajan ve kurum aynı alanda bulunuyorsa bütün yüzeylere tek yöntem uygulanmamalıdır. Kalıntının türü, yüzey malzemesi, ıslanma durumu ve teknik sistemlere yayılımı birlikte değerlendirilmelidir.
Yangının çıktığı alanı, su, köpük veya toz bulunan bölümleri ve kullanılan söndürücünün etiketini genel ve yakın fotoğraflarla gönderebilirsiniz.
Yangın sonrası temizlik kapsamında uygulanabilecek erişilebilir yüzey temizliği ile ayrı uzmanlık gerektirebilecek alanlar için ilk değerlendirme yapılabilir. Kesin kimyasal ve teknik karar, ürün bilgisi ve yerinde koşullar görüldükten sonra verilir.
Söndürücü Etiketini ve Kalıntıların Fotoğraflarını Gönderin
Su, köpük, toz ve kurum bulunan alanların genel ve yakın görüntülerini paylaşın. Kullanılan söndürücünün etiketi görünüyorsa fotoğraflara ekleyin. Uygulanabilecek yüzey temizliği kapsamı için ilk değerlendirme isteyin.